Sixtijnse Kapel Rome: tickets, het plafond en alles wat je moet weten

Het plafond van de Sixtijnse Kapel

Dit is waar iedereen voor komt. Het plafond is 40 meter lang en 13 meter breed en toont negen centrale scènes uit het scheppingsverhaal. De bekendste is de Schepping van Adam, met de twee vingers die elkaar bijna raken.

Michelangelo schilderde het van 1508 tot 1512, staand op een steiger met zijn hoofd ver achterover en zijn armen omhoog. Dat was fysiek zwaar werk. Na vier jaar had hij permanent nek- en rugklachten en kon hij een tijdje alleen nog maar omhoog kijken om te lezen.

De negen scènes, van ingang naar altaar

Als je de kapel binnenloopt, begin je bij de ingangszijde. De scènes lopen van altaar naar ingang: Michelangelo begon bij de ingang en werkte richting het altaar, maar schilderde het verhaal achtersteovoren.

1. Scheiding van licht en duisternis — God scheidt het licht van het donker
2. Schepping van zon, maan en planten — God zweeft door de ruimte en schept het heelal
3. Scheiding van water en land — God ordent de aarde
4. Schepping van Adam — de bekendste scène: God reikt zijn hand naar Adam, de vingers raken elkaar bijna. De figuren zijn opzettelijk overdreven groot en gespierd, anders zouden ze vanaf de grond te klein lijken.
5. Schepping van Eva — Eva verschijnt uit de ribben van Adam
6. Zondeval en verdrijving uit het paradijs — links plukt Eva de appel van de slang, rechts worden Adam en Eva het paradijs uitgedreven
7. Offer van Noach — Noach brengt een dankoffer
8. De zondvloed — een van de drukste scènes, met veel kleine figuren die proberen te overleven
9. Dronkenschap van Noach — Noach ligt beschonken neer, zijn zonen reageren elk anders

Rondom de centrale scènes schilderde Michelangelo profeten en sibillen op tronen, elk met eigen houdingen en uitdrukkingen. Tussen de ramen zijn lunetten met de voorouders van Christus. In de vier hoeken van het plafond zijn dramatische scènes waaruit het volk Israël gered wordt.

Let ook op de twintig naakte mannenfiguren (ignudi) die de centrale panelen omringen. Veel ignudi zijn omringd door eikelnoten, een verwijzing naar de familienaam van paus Julius II: Della Rovere, Italiaans voor wintereik.

Het Laatste Oordeel

Op de altaarwand, tegenover de ingang, hangt Het Laatste Oordeel. Michelangelo schilderde het van 1536 tot 1541, meer dan twintig jaar na het plafond. Hij was toen al in de zestig. Het werk was meteen controversieel: de figuren waren naakt geschilderd, inclusief heiligen en engelen.

In het midden staat Christus als rechter. Rechts van hem stijgen de gelukzaligen op naar de hemel, links worden de verdoemden naar de hel gesleurd. Onderaan rechts vaart Charon uit de Griekse mythologie met een boot de zielen de onderwereld in.

Kijk naar de heilige Bartholomeus naast Christus. Hij houdt zijn eigen vel in zijn hand. In het gezicht van dat vel herken je het zelfportret van Michelangelo. Rechts onderin staat de figuur Minos, de rechter in de hel, met ezelsoren. Dit is het portret van Biagio da Cesena, de ceremoniemeester die had geklaagd over de naakten. Michelangelo zette hem als wraak in de hel.

Na Michelangelo’s dood liet paus Pius IV andere schilders de naakten gedeeltelijk bedekken met doeken. Die toevoegingen zie je vandaag nog steeds. De schilder die daarvoor werd ingehuurd, Daniele da Volterra, kreeg de bijnaam Il Braghettone, de broekenmaker.

De zijwanden: Botticelli, Perugino en anderen

De meeste bezoekers kijken omhoog en vergeten de zijwanden. Maar die zijn zeker zo interessant. In 1481 riep paus Sixtus IV de beste schilders van zijn tijd naar Rome: Sandro Botticelli, Pietro Perugino, Domenico Ghirlandaio, Cosimo Rosselli en later ook Luca Signorelli.

Op de twee lange zijwanden zijn twaalf grote fresco’s bewaard gebleven. Twee fresco’s op de ingangswand gingen verloren bij een instorting in 1522 en werden later vervangen door werk van Hendrick van den Broeck en Matteo da Lecce, van beduidend mindere kwaliteit.

Op de noordelijke wand staan scènes uit het leven van Jezus. Op de zuidelijke wand scènes uit het leven van Mozes. De cycli lopen parallel om de overgang van het Oude naar het Nieuwe Testament te verbeelden.

Twee werken die opvallen:

Overhandiging van de sleutels (Perugino) — Jezus overhandigt de sleutels aan Petrus, symbool van de pauselijke macht. Perugino schilderde zichzelf en architect Giovanni dei Dolci in de groep toeschouwers.

Bestraffing van Korach (Botticelli) — Korach, Datan en Abiram komen in opstand tegen Mozes en worden door de aarde verzwolgen. Op de achtergrond staat de Boog van Constantijn. De boodschap was politiek: rebellie tegen het gezag van de paus loopt slecht af.

De wandtapijten van Rafaël

Paus Leo X gaf in 1515 de opdracht aan Rafaël om wandkleden te ontwerpen voor de onderste ring van de wanden. Die werden geweven in Brussel, in het atelier van Pieter van Aelst. De eerste tapijten hingen in 1519 in de kapel; rond 1521 was de volledige reeks compleet. Ze tonen scènes uit de levens van Petrus en Paulus en worden normaal tentoongesteld in de Vaticaanse Musea.

De witte rook: het conclaaf

Naast de kunst is de Sixtijnse Kapel ook de plek waar pausen worden gekozen. Sinds 1878 vinden alle conclaven hier plaats. Het woord conclaaf komt van het Latijn: cum clave, met de sleutel. De deuren worden van buitenaf gesloten.

Volgens de regels mogen maximaal 120 kardinaal-kiezers deelnemen, maar in de praktijk kan dit aantal soms iets afwijken. Alleen kardinalen jonger dan 80 jaar mogen stemmen. Er zijn vier stemrondes per dag. Een kandidaat heeft twee derde van de stemmen nodig.

Na elke stemronde worden de briefjes verbrand. Geen akkoord: zwarte rook. Nieuwe paus gekozen: witte rook. Die witte rook boven de kapel is het signaal voor de wereld. De nieuwe paus verschijnt daarna op het balkon van de Sint-Pietersbasiliek.